Kans
Ik zie namelijk dat bestuurders in beginnen te zien dat MVO een kans is. Een kans om onderscheidend te zijn, om meer zaken te doen en dus de continuiteit veilig te stellen, om mensen aan te trekken en aan het bedrijf te binden. Het gedachtegoed verschuift van moeten naar willen. En dat is precies waar we naartoe moeten. Dat er koplopers zijn, heb je altijd. De rest zet steeds bewuster de achtervolging in. Niemand vindt het leuk om onderaan lijstjes te bungelen. Zelfs als het de drijfveer is te stijgen op een lijstje, wordt er in iedere geval serieus aandacht besteed aan het onderwerp. Immers, het is ook niet de bedoeling beticht te worden van green washing.

Mijn ervaring is dat de wil om te stijgen op de lijstjes, of te voldoen aan bijvoorbeeld GRI criteria, het begin is van een nieuwe, niet te stoppen ontwikkeling. Zelfs de verstokte sceptici onder de bestuurders zien in dat er meer moet gebeuren dan spaarlampen indraaien en dubbelzijdig printen. MVO kan niet meer worden afgedaan als flauwekul. Het besef begint breed te leven dat als je niet meegaat met deze beweging, het uiteindelijk je business raakt.

Zingeving
MVO is het stadium van de bevlogen roependen in de woestijn overduidelijk voorbij. Om te leren hoe het beter kan, starten bedrijven samen met stakeholders de dialoog op over hoe zij binnen hun invloedssfeer de meest positieve impact kunnen hebben op mensen, milieu en maatschappij. Dergelijke dialogen gaan ergens over, daarom zijn ze inspirerend en geven ze veel energie. Je boort hiermee een enthousiasme aan, intern en extern, waaruit blijkt dat het onderwerp mensen raakt. MVO biedt kansen aan mensen om samen de schouders eronder te zetten. Voor een schoner milieu, een socialere wereld, eerlijker verdeling van rijkdom, gelijke kansen voor mensen op toekomstperspectief, verduurzaming van huisvesting, mobiliteit en energie en ga zo maar door.

In deze tijd van grote economische onzekerheid is MVO een onderwerp dat mensen laat inzien, dat er nog andere onderwerpen zijn die onze toekomst bepalen.

De onvoorwaardelijkheid die individuen kunnen tonen als het gaat om hun club, hun gezin, hun buurt, is ook door te trekken naar bedrijven. Ook zij zijn afhankelijk van een systeem van saamhorigheid en samenwerking. Van vertrouwen. Vanuit ieders kernwaarden en competenties werken bedrijven steeds meer samen in ketens, proberen zij invloed uit te oefenen op totale systemen. Vanuit een gemeenschappelijk belang en een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid zetten zij zich in voor duurzame ontwikkeling, voor gelijke kansen, voor een schoner milieu. Dat is mooi om te zien.
Ook al heeft ieder bedrijf verschillende oorsprongen, doelen, ambities of kernactiviteiten die vragen om een genuanceerde visie op wat het voor de wereld kan betekenen, ieder doet het zijne. Wat een levensmiddelenproducent kan doen voor de voeding of hygiëne van mensen in opkomende landen, kan een kennisleverancier minder direct evenaren met financiële adviezen of ICT-systemen. Desondanks kunnen zij elkaar respecteren om de inspanning die zij leveren om het klimaat te beschermen, sociale omstandigheden te bevorderen of ethisch zaken te doen. De een hoeft de ander niet te verketteren om de bijdrage – hoe bescheiden dan ook – die wordt geleverd. De een hoeft de ander niet uit te sluiten omdat de richting net even anders is. Ze kunnen wel de handen ineen slaan en de krachten bundelen om te streven naar een duurzame samenleving, een duurzame wereld. Dat gebeurt gelukkig steeds meer. Respect voor elkaars inbreng is hierin de kern, zonder dat er sprake is van een bepaalde dwangmatigheid.

Uiteraard is kritiek of ingrijpen nodig als individuen of bedrijven zich onverantwoordelijk of niet behoorlijk gedragen. Daarop kunnen wij elkaar aanspreken. In de persoonlijke sfeer gebeurt dat natuurlijk. Maar ook bedrijven worden aangesproken op onverantwoordelijk of ongewenst gedrag. Door de media, door NGO’s, burgers of de politiek. Bedrijven halen daarmee de publiciteit, in negatieve zin, met alle gevolgen van dien voor de reputatie. Klanten keren zich van hen af, nieuwe medewerkers zoeken liever een andere werkkring. Steeds meer institutionele beleggers hanteren een actief uitsluitingsbeleid als bedrijven zich bezighouden met niet wenselijke activiteiten.
Soms hebben bedrijven een zetje nodig om op gang te komen met duurzame ontwikkeling. De VBDO probeert bijvoorbeeld beursgenoteerde bedrijven aan te zetten meer maatschappelijk verantwoord te handelen en ziet dat die opstelling vruchten afwerpt. Bedrijven doen beter hun best om maatschappelijk verantwoord te ondernemen en leggen daarover publiekelijk verantwoording af. Dat betekent dat zij de geleverde kritiek of aanbevelingen met respect behandelen. En dat zij inzien dat zij ieder op hun eigen terrein hun steentje kunnen bijdragen aan een leefbare wereld, nu en straks. De omvang van dat steentje is minder van belang. Het gaat erom dat we beseffen dat wat er ook gebeurt, wij erop kunnen vertrouwen dat wij samen zorgen voor de generatie die na ons komt. Onvoorwaardelijk. Ieder op zijn manier.

Uiteindelijk draait samenleven en samenwerken om vertrouwen en respect. Vertrouwen in de basisbeginselen en respect voor elkaars goede intenties. Zoals mijn vader altijd zei: de onderste steen kan boven komen maar jij blijft mijn oudste dochter. Zo is het ook met de publieke opinie naar het bedrijfsleven als zij aantoont haar best te willen doen. Dan kun je het nog zo met elkaar oneens zijn over de route of de maatregelen, je weet dat je er ooit samen uit zal komen. Of in ieder geval hetzelfde doel nastreeft, waarbij ieder zijn eigen vruchtbare en geïnspireerde inbreng heeft. Dat biedt een veelzijdiger kijk op de zaak dan het eendimensionale op één lijn zitten.

Zo ligt bij Eneco de focus op verduurzaming van de energievoorziening. Zij rapporteert over de vooruitgang die ze boekt met onder andere windenergie, zonnepanelen, warmte en biomassa. Dit doet Eneco uit overtuiging dat ‘duurzaam de enige weg is’. Toch blijft het niet bij nobele overwegingen, het bedrijf doet grootschalige investeringen in duurzame opwekking of gasgestookte energiecentrales. Die investeringen moeten zich uiteraard wel terugverdienen, anders valt de bodem weg onder de duurzame ambities. Bij Boskalis, Joulz en Stedin is veiligheid een cruciaal aandachtspunt. Niet alleen vanuit sociale overwegingen, maar ook omdat het van direct commercieel belang is om hoog te scoren met veiligheidsprestaties. Opdrachtgevers stellen immers steeds strengere eisen aan goede arbeidsomstandigheden.

Achmea en BNG zijn zich bewust van hun maatschappelijke rol. Zij zitten op het spoor van eerlijke dienstverlening, hebben een duurzaam beleggingsbeleid, en spannen zich in voor de allerarmsten op de wereld met microkrediet of micro-assurance. Hun reputatie is sterk afhankelijk van de manier waarop zij zich manifesteren. Een eerlijke en transparante opstelling is een klantenbinder, zoals we in maart 2011 hebben gezien bij ING. Geloofwaardigheid en continuïteit gaan hand in hand.
Ook Ordina denkt actief na over de manier waarop mvo een plaats kan krijgen in de kernactiviteiten. De ICT-dienstverlener heeft een duurzaam adviesteam opgericht om klanten te ondersteunen duurzamer te gaan werken. Door mensen met een beperking aan het werk te helpen in de ICT-branche of haar ‘kernkennis’ ter beschikking te stellen aan maatschappelijke projecten blijft ook Ordina met mvo dicht bij de bron van haar bestaan.

Holland Casino heeft een maatschappelijke opdracht: mensen behoeden voor kansspelverslaving is haar license to operate. Het beleid van deze staatsdeelneming is doordrenkt van mvo. De afweging tussen een optimaal rendement en een verantwoord spelaanbod vormt de kern van het beleid.
Suiker Unie wil de meest efficiënte suikerproducent van Europa zijn. Efficiënt betekent ook: duurzaam. De productieketen is nu al gesloten: restmateriaal van de suikerbieten gebruikt zij om groen gas te produceren of dient als basis voor penicilline. Water om de bieten te wassen, wordt 100% hergebruikt. Afrikaanse suikerriettelers worden actief ondersteund om hun product in Europa af te kunnen zetten.
Er komt heel veel positieve energie vrij als je al die verhalen leest.

Opvallend is dat bij vrijwel alle bedrijven het verlagen van CO2 emissies niet op nummer 1 staat. Allemaal vinden ze het doodnormaal dat ze daar ook maatregelen voor te nemen. Bijvoorbeeld door schonere motoren of brandstoffen in te zetten op de baggervloot, het wagenpark te vergroenen, gebouwen aan te passen, CO2 certificaten aan te kopen om klimaatneutrale dienstverlening te kunnen aanbieden, energie te besparen door server virtualisatie, duurzame eisen te stellen aan leveranciers en zo voort, en zo voort. De CO2-emissie is naast het winstcijfer of het aantal fte’s een kengetal in alle rapportages.

Het gaat dus duidelijk de goede kant op met mvo. Het is een onderwerp dat bij het bestuur op de agenda staat en serieus wordt opgepakt. Bij geen van deze ondernemingen is er sprake van ‘green washing’. Toch maakt vrijwel geen van deze ondernemingen haar doelstellingen transparant voor de buitenwereld. Hoeveel CO2 gaan we besparen? Hoe veilig willen we zijn? Welk percentage van onze omzet bestaat over enige jaren uit groene leningen of producten? Wanneer is onze primaire keten verduurzaamd? Wat is het percentage vrouwen in leidinggevende functies over 5 jaar? Hoeveel mensen met een beperking geven wij een kans?

Doelstellingen formuleren en erover rapporteren, het lijkt een beladen onderwerp. Je kunt er op vastgepind worden, op afgerekend worden op de beurs, op aangesproken worden door klanten of medewerkers. Hoe transparant wil je zijn? Die vraag stellen bestuurders zich momenteel. Gelukkig hebben veel raden van bestuur inmiddels niet-financiële targets gekregen van hun raad van commissarissen, targets die gekoppeld zijn aan het beloningsbeleid. Dat is een goede stap vooruit. Door aan de top te beginnen met het stellen van targets, druppelt de systematiek vanzelf door naar beneden. Het Ordina-bestuur wordt bijvoorbeeld afgerekend op klanttevredenheid of medewerkertevredenheid. Boskalis heeft veiligheid als prestatie-indicator aangemerkt. BNG heeft ook niet-financiele kpi’s voor haar bestuurders vastgesteld. Eneco is misschien nog het meest uitgesproken over haar ambities. Eneco-bestuur heeft zich gecommitteerd aan het WNF om zich samen in te zetten voor verduurzaming. Daaraan zijn targets gekoppeld. WNF kijkt streng over de schouder mee of Climate Saver Eneco die doelen haalt.

Heldere targets op niet-financiële prestaties geven richting. Je kunt erop sturen. Je kunt erover rapporteren. De buitenwereld kan beter beoordelen of de prestatie goed of slecht is. Door het verhaal te vertellen rondom prestatie-indicatoren die er echt toe doen, krijgt het jaarverslag – bijvoorbeeld opgesteld volgens de richtlijnen van Global Reporting Initiative – meer waarde. Het verhaal wint aan kracht. Intern en extern. Hopelijk gaan we volgend jaar nog concretere, steekhoudende verhalen schrijven voor onze klanten. Ik kijk er nu al naar uit.

Toch is ethisch handelen niet alleen voorbehouden aan de private sector. Ook ambtenaren zijn gehouden aan een ethische code. Evenals politici en journalisten. Soms bekruipt me het gevoel dat politiek, ambtenarij en journalistiek zich onttrekken aan fatsoenlijk gedrag. En er mee wegkomen. Neem het artikel over mevrouw Jorritsma vandaag in de Volkskrant. De kop luidde: “Almere kritisch over Jorritsma”. Het stuk ging over het uitlekken van haar kandidatuur voor het burgemeesterschap van Amsterdam. Een kwalijke zaak dat zoiets buiten de ‘muren’ van de vertrouwenscommissie kan komen. Degene die dit op zijn of haar geweten heeft zou op staande voet ontslagen moeten worden. Een onderzoek waard. De eerste taak van de nieuwe burgemeester zou ik zeggen.

Degene die een stuk in de krant plaatst met deze kop is ook geen knip voor haar (het was een vrouw) journalistieke neus waard. In ieder geval geen journalist die thuishoort bij een kwaliteitskrant. Eerder een staaltje riooljournalistiek. Want bij nadere lezing van het artikel zijn de meeste fracties juist lovend over Jorritsma en betreuren zij dat haar kandidatuur is gelekt. Een kop als:“Almere trots op Jorritsma” had de lading beter gedekt. Je verwacht van de Volkskrant een kritischer opstelling over onethisch gedrag in politieke kringen of ambtenarij. Het vierogenprincipe dat in veel bedrijven doodnormaal is, zou ook op de eindreactie van de krant opgeld moeten doen. Een dergelijke kop en tendentieus artikel was dan nooit geplaatst.

Ooit ageerde de heer Broertjes, scheidend hoofdredacteur van de Volkskrant en voorman van de hoofdredacteuren van onze dagbladen, stevig op de beschouwing van onze Majesteit dat in de journalistiek de leugen regeert. Deze opmerking dreunde nog lang door in journalistiek Nederland. Ik geef de Majesteit groot gelijk. Misschien mogen we wel stelliger zeggen: de hypocrisie regeert. Kranten behoren zich maatschappelijk verantwoord op te stellen en niet ongenuanceerde, insinuerende verhalen te plaatsen die schadelijk zijn voor vooraanstaande mensen die ons land dienen. De eeuwige dooddoener dat de krant er is om ‘nieuws’ te brengen moet maar eens tegen een ethisch licht gehouden worden. Misschien dat Broertjes nog voor 1 juli, zijn afscheidsdatum, een daad kan stellen en deze journalist en de verantwoordelijke eindredacteur ontslaan. In ieder geval lijkt me een hoofdredactioneel artikel waarin openlijk excuses worden aangeboden aan mevrouw Jorritsma en waarin de krant stelling neemt tegen de uitlekkwestie, op zijn plaats.

Veel, vooral grote organisaties hebben dat al gedaan, getuige de aansprekende voorbeelden tijdens dit congres. (Zie www.amsterdamgriconference.org) In ieder geval is de ambitie van GRI dat in 2015 alle ondernemingen verplicht rapporteren over de voor hen relevante economische, ecologische en governance aspecten.
Het is een boeiende uitdaging voor alle organisaties – profit en nonprofit – om dat te bereiken. Waarom? Omdat we met elkaar de aarde aan het opsouperen zijn. We verbruiken nu al meer dan de aarde aan ons kan teruggeven in een jaar. En dat wordt gezien de demografische en economische ontwikkelingen alleen maar meer als we er zelf niets aan doen. De financieel gerichte manager zal denken, ok wat levert zo’n focus op duurzaamheid mij op bottom line? Ik heb zeer inspirerende en substantiële voorbeelden gehoord deze dagen die hen wellicht op het juiste spoor zetten. Triple bottom line is heel goed mogelijk. Wie twijfelt daag ik uit daarover met mij en anderen in dialoog te gaan.

Waarom is corporate reporting nu zo belangrijk in dat opzicht? Je zou denken: het jaarverslag kijkt terug en geeft een inkijk in de prestaties over het afgelopen jaar. En beperkte doelgroep is erin geïnteresseerd. Inderdaad. Dat is nu het geval bij de puur financieel gerichte verslagen. Maar door economische, sociale en ecologische prestaties in samenhang en in correlatie met de strategie te plaatsen ontstaat een andere dynamiek. Allereerst omdat deze drie dwarsdoorsneden veelzeggend zijn over de waarde die een organisatie kan toevoegen aan ‘society’vanuit haar kernidentiteit, strategie en kernactiviteiten. Binnen de eigen (leverings)keten, maar ook in haar directe maatschappelijke omgeving. Het biedt inzicht in de stappen die een organisatie wil zetten binnen de voor haar relevante mogelijkheden in de nabije en verdere toekomst. En de voortgang die daarop geboekt wordt. Het biedt aanknopingspunten voor het topmanagement om doelen te stellen en daarop te sturen. Het geeft inzicht in de dilemma’s die een organisatie ondervindt. En aanknopingspunten om met stakeholders daarover het gesprek aan te gaan. Maar vooral biedt het inzicht in de economische en financiële waarde die met duurzaam ondernemen worden gegenereerd. Want, bottom line, is dat ook van grote waarde.

Het hybride jaarverslag is daardoor meer dan een momentopname. Het een managementtool en een -instrument om intern de krachten te bundelen. Nieuwe energie te ontwikkelen, mensen te motiveren. Voor een betere wereld waarin business succes nog altijd het ultieme doel is.

Met onze dienstverlening en door hierover te publiceren draag ik mijn steentje bij.
Dit is mijn eerste reactie op de GRI Conference. Er volgen er meer.

Iedere deelnemer had ter voorbereiding een MVO-beleidsdocument gekregen en een enquête ingevuld waarin men de belangrijkste vragen kon opperen. Dit gaf input voor verschillende workshops waarin zinvolle discussies werden gevoerd over de manier van rapporteren en communiceren, de focus van het beleid bij dit type dienstverlener, hoe ver het bedrijf zou moeten gaan om zijn beleidsnormen af te dwingen bij klanten en leveranciers. Daarbij kwamen de dilemma’s om ketenverantwoordelijkheid werkelijk invulling te geven ruim aan bod. Een kwestie die alle aanwezigen bezighield.

Immers, groen beleid is mooi en streven naar klimaatneutrale bedrijfsvoering natuurlijk ook. Maar de prangende vraag blijft hoe dat spoort met de wens van de klant dat externe consultants altijd on site (en dus zichtbaar en controleerbaar) beschikbaar moeten zijn. En dus iedere dag weer in de auto stappen. Een overheid die 100% duurzaam wil inkopen is er ook zo een. Want ondanks alle duurzame toezeggingen en maatregelen die in de offerte staan, en die door de overheidsinkopers als criterium gesteld worden, blijkt vaak dat ze in de uitvoering ondergeschikt zijn. De business stelt dus andere eisen. Hoe zit het dan met je ketenverantwoordelijkheid?
En hoever moet je als bedrijf voorop durven lopen? “Krijgen wij bij aanbestedingen meer punten als wij een 100% duurzaam beleid voeren en de prijs daardoor hoger ligt? Of verspelen wij dan onze kansen op het beste economische aanbod?” Een open vraag van de organiserende partij die door de voor inkoop verantwoordelijke overheidsvertegenwoordigers ter harte werd genomen.

Een kwestie die bij veel dienstverleners speelt is of het in een urenbedrijf mogelijk is meer duurzame dingen te doen dan het geijkte groene stroom kopen of dubbelzijdig printen. Mijn klant stelt zich op het standpunt dat hij met het leveren van zijn kernkennis het verschil kan maken. Een goede gedachte vonden de aanwezigen maar zorg dat de keuzes die je maakt aansluiten bij je identiteit en kernactiviteiten. Breng focus aan in je beleid en doelstellingen. Maak ook keuzes die je kunt waarmaken en meten. Iedereen was het er over eens dat MVO-beleid integraal deel is van de strategie en de uitvoering daarvan en dus thuishoort in de reguliere jaarverslagen. Wie nu nog een apart CSR-verslag maakt loopt eigenlijk achter de feiten aan, was een breed gedeelde mening.

Gezien de inhoudelijkheid van de gesprekken, was deze stakeholderdialoog duidelijk geen middagje ‘afrekenen’, maar een open discussie die alle aanwezigen inspireerde. Verschillende stakeholders gaven aan dat zij bepaalde aspecten zelf ook goed konden gebruiken in het ontwikkelingsproces rondom duurzaam ondernemen. Geen kwaad woord viel over het organiserende bedrijf. In tegendeel, er was een algemeen gevoel van saamhorigheid, van gedeelde interesse en belangen, en oprechte uitwisseling van ideeën. Voor herhaling vatbaar vond iedereen. En een goed plan om dat zelf ook te gaan doen. Het stemt optimistisch dat het wel degelijk mogelijk is om tot nieuwe vormen van samenwerking en overleg te komen waarin gedeelde belangen voorop staan.
Complimenten voor de VBDO, die deze vorm van discussie op de kaart heeft gezet.

Ik wens iedereen die dit leest heel fijne kerstdagen en een mooi 2010.